Strona główna

Gmina Gorlice

Historia i zabytki » Cmentarze Wojskowe z I Wojny Światowej »

Bitwa Gorlicka

BITWA POD GORLICAMI – czyli Małe Verdun - cmentarze z I wojny światowej

W 1915 r. na całym obszarze Ziemi Gorlickiej ustabilizował się front I wojny światowej. Przebiegał wzdłuż Sękówki, środkiem miasta Gorlice, linią rzeki Ropy, dalej przez Mszankę, Łużną aż po Gromnik. Naprzeciw siebie stali żołnierze monarchii austro-węgierskiej i cesarstwa rosyjskiego. Trwała wojna pozycyjna. We wszystkich armiach walczyli Polacy. Niemal całkowicie polski skład miały cztery pułki XII Austro-Wegierskiej Dywizji Piechoty: 96. Wadowicki, 100.Cieszyński - dowodzony przez Polaka płk. Franciszka Latinika, 20. Nowosądecki i 757. Tarnowski. W tym pierwszym, w okolicach wzgórza Magdalena w Gorlicach walczył Karol Wojtyła, ojciec papieża Jana Pawła II.


Niemcy i Austriacy zdecydowali się wiosną 1915 r. przełamać front pod Gorlicami i wyeliminować Rosję z wojny. By zrealizować ten plan, Niemcy przerzucili pod Gorlice część swoich doborowych wojsk z Francji.

2 maja 1915 r. ponad tysiąc dział rozpoczęło jedną z największych operacji militarnych I wojny światowej na froncie wschodnim – „operację gorlicką”. W bitwie pod Gorlicami, na odcinku ok. 30 kilometrów, wzięło udział ponad 300 tyś. żołnierzy. Ogromny sukces w „gorlickim przełomie” odniosły armie Austro-Węgier i Prus. Armia rosyjska straciła ok. 150 tys. żołnierzy, w większości wziętych do niewoli. Rosjanie na całym froncie przeszli do defensywy. Na pobojowiskach „operacji gorlickiej” poległo łącznie 20 tys. żołnierzy, 75 tys. zostało rannych. Miasto Gorlice, nazywane „bramą zwycięstwa” wojsk sprzymierzonych i „małym Verdun”, przestało praktycznie istnieć.

By zgodnie i trwale upamiętnić zwycięstwo, monarchia Austro-Węgierska podjęła trud budowy żołnierskich cmentarzy, ponadnarodowych nekropolii. Powstało ich na gorlickiej ziemi 86. Wszystkie doskonale wkomponowane w krajobraz Beskidu Niskiego i Pogórza, dzięki projektom słowackiego architekta Dusana Jurkoviča - cmentarze drewniane i wiedeńskiego rzeźbiarza Hansa Mayra - cmentarze kamienne. Najczęściej lokowane na zboczach lub wierzchołkach wzniesień, niczym drogowskazy znaczyły miejsca „ostatnich żołnierskich wart” tych, którzy:


„Za życia skłóceni,
Śmiercią pogodzeni,
Razem złożyli tu kości”

 

Dziś tworzą Szlak Cmentarzy Wojskowych z I Wojny Światowej. Są na tej trasie cmentarze i cmentarzyki wiosek gminy Gorlice: Kobylanki, Stróżówki, Ropicy Polskiej, Szymbarku, Zagórzan.


Prezentujemy 12 cmentarzy wojennych z terenu gminy Gorlice:

Cmentarz nr 73 – Szymbark - Łęgi

Cmentarz położony obok parku folwarcznego na Łęgach w Szymbarku. Projektował Hans Mayr. Cmentarz na planie kwadratu, otoczony niskim, betonowym murem. Wewnątrz wysoki drewniany krzyż centralny z półkolistym, blaszanym nakryciem. Groby ziemne w układzie rzędowym, w których pochowano 16 żołnierzy armii austriacko – węgierskiej i 21 niemieckiej.

Cmentarz nr 74 - Szymbark

Projektował Hans Mayr. Jest to kwatera wydzielona z cmentarza parafialnego rurami rozciągniętymi pomiędzy odcinkami betonowego muru. Od zachodu i północy cmentarz jest ogrodzony pełnym murem. Zwraca uwagę wysoki krzyż pomnikowy oraz oryginalna żelazna, jednoskrzydłowa bramka wejściowa. Groby ziemne w układzie rzędowym nieregularnym z krzyżami żeliwnymi na betonowych cokolikach. Na cmentarzu powstałym po walkach w 1914 i 1915 r. na pozycji szymbarskiej broniącej podejść do Gorlic od zachodu, spoczywa 45 żołnierzy armii austro – węgierskiej, 28 żołnierzy armii niemieckiej i 5 żołnierzy armii rosyjskiej.

Cmentarz nr 75 - Szymbark

Obiekt leży przy samej drodze Gorlice – Nowy Sącz. Projektował Hans Mayr. Pochowano na nim 28 żołnierzy austro - węgierskich i 4 rosyjskich. Centralnym elementem cmentarza jest prosty krzyż z belek stojący obok pomnikowej lipy. Mur z ciosanych kamieni otacza półkolem drzewo, schodząc następnie w dół, równolegle do obniżającej się skarpy otaczającej cmentarz. Nagrobki o jednolitej formie, żeliwnych krzyży z okrągłymi tarczami na skrzyżowaniu ramion, ustawione na niskich, betonowych cokolikach.

Cmentarz nr 86 - Ropica Polska

Projektant Hans Mayr zlokalizował go na wysokiej skarpie, widocznej z drogi Nowy Sącz - Gorlice. Pochowano na nim 61 żołnierzy armii austro – węgierskiej i 8 rosyjskiej. Dzięki brakowi zabudowy przed cmentarzem zachował się jego pierwotny charakter - obiektu widocznego z daleka i zaakcentowanego wysokim betonowym krzyżem widocznym na tle nieba. Ogrodzony pełnym murem betonowym z wyjątkiem części wejściowej zamkniętej żelaznym płotem z furtką. Układ grobów rzędowy nieregularny, z żeliwnymi krzyżami na betonowych cokolikach.


Na terenie wsi Stróżówka, wzdłuż drogi Gorlice – Moszczenica znajduje się pięć cmentarzy wojskowych: cztery na zachód (pozycje sprzymierzonych), a jeden na wschód od tej drogi (okopy Rosjan). Należą one do tzw. „Gniazda” nr III. Wszystkie cmentarze projektował Hans Mayr.

Cmentarz nr 93 – Stróżówka

Cmentarz nr 93 położony jest po lewej stronie jadąc drogą Gorlice – Moszczenica. Na cmentarzu tym pochowano 37 żołnierzy armii austro - węgierskiej, 10 niemieckiej i 9 rosyjskiej. Obiekt ten wyróżnia łukowato sklepiona brama wyodrębniona z przedniej części muru z metalową bramką i zwieńczona kutym, oryginalnym krzyżem. W środku wysoki, drewniany, półkoliście zadaszony krzyż. Cmentarz ogrodzony pełnym murem kamiennym.

Cmentarz nr 94 - Stróżówka

Na cmentarzu tym pochowano 43 żołnierzy armii austro - węgierskiej i 7 rosyjskiej. Cmentarz położony najwyżej na wznoszącym się czole wzgórza, z obniżającymi się schodkowo murami i wznoszącą się z obu stron ku środkowi tylną ścianą. Na jej tle ustawiony wysoki drewniany krzyż z półkolistym blaszanym nakryciem. Mogiły ziemne w układzie rzędowym, nieregularnym z krzyżami żeliwnymi.

Cmentarz nr 95 - Stróżówka

Położony jest bezpośrednio przy drodze Gorlice – Moszczenica, w przysiółku Garbacz. Na cmentarzu pochowanych jest 22 żołnierzy armii austro - węgierskiej, 43 niemieckiej i 28 rosyjskiej. Ogrodzony od wschodu niskim płotem z żelaznych sztachet. Tylna ściana została podwyższona w środkowej części, tworząc zwieńczony kamiennym krzyżem szczyt. Na mogiłach żeliwne krzyże i betonowe stele z tablicami inskrypcyjnymi.

Cmentarz nr 96 - Stróżówka

Na cmentarzu, który przylega do małego lasku, pochowano 24 żołnierzy armii austro - węgierskiej i 6 rosyjskiej. Ogrodzony kamiennym murem z niskimi kamiennymi słupami, połączonymi żelaznymi sztachetami. Tutaj też, tak jak na wszystkich cmentarzach w Stróżówce, znajduje się charakterystyczny dla III Okręgu, duży, półkoliście zadaszony drewniany krzyż.

Cmentarz nr 97 - Stróżówka

W grobach zbiorowych nakrytych oryginalnymi kamiennymi kopcami zwieńczonymi betonowymi stelami z żeliwnymi płytami z nazwiskami poległych spoczywa 241 żołnierzy armii niemieckiej, 37 armii austro - węgierskiej i 65 rosyjskiej poległych w maju 1915 r. na głównej linii frontu. Głównym elementem architektonicznym jest kamienne wejście na cmentarz, zbudowane w formie bramy z prostokątnym prześwitem w murze. Mury wraz z bramą tworzą niewielki dziedziniec, na którym ustawiono wysoki, drewniany krzyż.

Cmentarz nr 99 - Kobylanka

Obiekt zaprojektował Hans Mayr. Położony przy drodze Zagórzany – Kobylanka, w pobliżu dawnego dworu, do którego należała kaplica, stanowiąca główny element kompozycji cmentarza. Wznosi się ona wśród koron drzew otoczona niskim ceglanym cokołem z kratą z żelaznych sztab. Przed tą kapliczką uszeregowano 4 zbiorowe mogiły 22 niemieckich żołnierzy. Oś kompozycyjna cmentarza dostosowana do wejścia do kaplicy. Wejście główne tworzy murowany, skośnie zadaszony portal z lekko łukowatym otworem metalowej furty. Na mogiłach betonowe stele z żeliwnymi tablicami inskrypcyjnymi.

Cmentarz nr 100 - Kobylanka

Obiekt położony w sąsiedztwie dawnych okopów, zaprojektowany przez Hansa Mayra kryje prochy 74 żołnierzy armii rosyjskiej. Otacza go betonowa balustrada. Element centralny stanowi żeliwny, wysoki krzyż. Wejście ujęte w masywne betonowe słupy nakryte żelbetową płytą z ozdobnym metalowym krzyżykiem. Nagrobki tworzą betonowe stele zwieńczone krzyżykami ze stalowych płaskowników. W obrębie cmentarza rosną pomnikowe dęby, włączone do kompozycji przestrzennej.

Cmentarz nr 125 - Zagórzany

Cmentarz należy do IV Okręgu – Łużna, projektował Anton Műller. Pochowano na nim 9 żołnierzy armii austro - węgierskiej, 32 niemieckiej i 149 rosyjskiej. Cmentarz rozciąga się na wąskim siodle zalesionego, górskiego grzbietu wychodzącego ku dolinie. Ogrodzony kamiennym murem z bramą z żelaznymi wrotami. Prosta aleja prowadzi do wysokiego, czworobocznego obelisku z ciosanego kamienia, z czterema krzyżami wyraziście wkomponowanymi w płaszczyzny. Nagrobki tworzą niskie betonowe stele z żeliwnymi krzyżami i tabliczkami inskrypcyjnymi.

Szymbark, Nr 73Szymbark, Nr 74Szymbark 75
Ropica Polska 86Stróżówka 93Stróżówka 94
Stróżowka 95Stróżówka 96Stróżówka 97
Kobylanka, Nr 99Kobylanka, 100Zagórzany 125
Szymbark 73Szymbark 74Kobylanka 99
Kobylanka 100

Mapa serwisu
Europejski Fundusz Rolny
© Gmina Gorlice




Opracowanie   BITNET - strony internetowe, prezentacje multimedialne