Strona główna

Gmina Gorlice

Herb Gminy »

Uzasadnienie i szczegółowy opis

Herb, flaga i pieczęć to najważniejsze, a zarazem najbardziej zaszczytne symbole terytorialnej wspólnoty - zarówno tych społeczności lokalnych, jak i ich władz. Tradycja posługiwania się herbem, weksyliami (pierwotnie chorągwią) oraz pieczęcią przez samorządowe wspólnoty terytorialne, sięga zarówno w Europie Zachodniej, jak i w Polsce, czasów średniowiecza. Herb jest żywym dziedzictwem historii, zaś z chwilą przyjęcia go, ten nowy herb stanie się częścią kulturowego i historycznego dziedzictwa gminy Gorlice i jej mieszkańców. Jeśli sobie to uzmysłowimy, to zrozumiemy głęboki sens ideowy wprowadzenia i troski o poprawny kształt herbu samorządowej wspólnoty. Do tego dochodzą aspekty czysto praktyczne. Herb i flaga to ważne instrumenty promocji gminy, jego terytorium, społeczności oraz firm i instytucji, które się znajdują na jego terenie. Przy wszelakich kontaktach zarówno władz gminnych jak i osób fizycznych i prawnych samorządowej wspólnoty będą one mogły być wykorzystane do odpowiednio godnego i prestiżowego zaprezentowania siebie oraz swojej instytucji czy firmy. Herb oraz flaga to już nie tylko nieodzowny środek budowania odrębnej tożsamości lokalnej wspólnoty. We współczesnym świecie stały się one bowiem także powszechnym i wprost nieodzownym środkiem reklamy i promocji.

Gmina Gorlice jako samorządowa wspólnota terytorialna ma z woli najwyższych władz Rzeczypospolitej Polskiej prawo do posługiwania się zespołem symboli samorządu lokalnego.

W styczniu 2009 r. władze Gminy powierzyły opracowanie koncepcji herbu, flagi i pieczęci dr Wojciechowi Drelicharzowi i dr hab. Zenonowi Piechowi z Zakładu Nauk Pomocniczych Historii Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, zaś wykonanie projektów graficznych pod ich kierunkiem artyście plastykowi dr Barbarze Widłak z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Herb, flaga i pieczęć gminy Gorlice

Przyjęte przez władze gminy symbole - herb, flaga, pieczęć - odwołują się do najlepszych wzorów dawnej Polski i dobrze wpisują się w symbolikę samorządową województwa małopolskiego.

Obowiązujące obecnie reguły prawne wymagają, aby herby samorządowe były tworzone w zgodzie „z miejscową tradycją historyczną". Oznacza to coś znacznie więcej niż tylko respektowanie ogólnych zasad heraldyki.

Tak jak dla herbów województw i powiatów najlepszym wzorcem są dawne herby terytorialne, zwane również ziemskimi, tak herby gmin wiejskich powinny w sposób szczególny nawiązywać do reguł, według których powstawały w dawnych czasach herby gmin miejskich. Tradycja tych herbów sięga w Polsce średniowiecza.


Herb gminy Gorlice

Opis (tzw. blazonowanie) herbu gminy Gorlice brzmi:

Herb gminy Gorlice przedstawia w polu błękitnym pół srebrnego wspiętego Lwa zionącego złotym ogniem, o złotych pazurach, trzymającego w prawej łapie uniesiony miecz o srebrnej głowni i złotej rękojeści.

Uwaga:

1) Zgodnie z zasadami sztuki heraldycznej nie zaznacza się zbyt szczegółowo wyglądu godła, podaje się natomiast dane istotne z heraldycznego punktu widzenia.

2) W przypadku godła w praktyce mogą być stosowane zamiast srebra i złota także odpowiednio barwa biała i złota, gdyż taka jest powszechna praktyka całej heraldyki.

3) W przypadku tarczy przyjęto formę tarczy późnogotyckiej (tj. o prostych pobocznicach i zaokrąglonej podstawie, bez tzw. języczka), która jest obecnie powszechnie stosowana w heraldyce samorządowej.


Założenia ideowe projektu herbu gminy Gorlice

W poszukiwaniu podstaw historycznych dla dokonania odpowiedniej kreacji herbowej dla gminy Gorlice należało znaleźć taki motyw lub motywy, które łączyłyby wszystkie dziesięć sołectwa leżących wokół miasta Gorlice i tworzących odrębną odeń gminę wiejską. Chodziło o to aby nie wywoływać wrażenia, że próbuje się narzucić całej gminie tradycję tylko jednej czy kilku wsi.

Ikonografia herbu gminy nawiązuje równocześnie do tradycji historycznej gminy oraz tradycji heraldycznej. Każdy z elementów tworzących godło ma równocześnie kilka odniesień.

Stosunki własnościowe wsi z terenu gminy były w okresie staropolskim oraz porozbiorowym wyjątkowo zróżnicowane (właścicielami wsi tworzących gminę byli m.in. benedyktyni tynieccy, Gładyszowie, Pieniążkowie, Wielopolscy, Skrzyńscy, Jabłonowscy, Potoccy), przez co nie można wskazać jednej konkretnej rodziny szlacheckiej, która odcisnęła by swoje wyjątkowo piętno na losach wszystkich, czy nawet większości wsi, co upoważniałoby do sięgnięcia po jakieś motywy z jej herbu dla kreacji herbu gminy. Stąd też wydaje się, iż lepszym rozwiązaniem będzie odwołanie do „wielkiej historii".

Takim dominującym elementem tradycji historycznej całej gminy Gorlice, wspólnym dla wszystkich tworzących ją sołectw, jest niewątpliwie słynna bitwa pod Gorlicami, która toczyła się na terenach wsi leżących wokół miasta Gorlice począwszy od 5 sierpnia 1915 r. Była to jedna z największych bitew I wojny światowej, która zadecydowała o zepchnięciu przez państwa centralne wojsk rosyjskich daleko na wschód. Jest to wydarzenie dobrze znane wszystkim mieszkańcom gminy, chociażby dzięki obecności na terenie większości wsi cmentarzy wojskowych z okresu I wojny światowej. To ważny fakt historyczny znany jest także wszystkim wykształconym Polakom, Austriakom i Rosjanom, co więcej zaś wzmianki o nim pojawiają się zawsze w połączeniu z nazwą gminy (bitwa gorlicka, bitwa pod Gorlicami).

Bezpośrednim nawiązaniem do tej bitwy w herbie gminy jest miecz, pośrednim zaś motyw króla-zwierząt ukazanego w bojowej, groźnej postawie. Miecz równocześnie nawiązuje do herbu opactwa benedyktynów w Tyńcu, które było właścicielem części wsi z terenu gminy pojawiających się w źródłach już w XIII w. (Kwiatonowice, Zagórzany). Kompozycyjnie herb gminy Gorlice nawiązuje wreszcie swobodnie z jednej strony do tradycji heraldyki jagiellońskiej, a mianowicie motywu zbrojnej ręki nadawanego często przez Jagiellonów pod nazwą Pogonią, z drugiej zaś do częstego w herbach i klejnotach herbów przedstawień zbrojnych zwierząt.

Drugim ważnym elementem tradycji historycznej gminy, który znalazł odzwierciedlenie w herbie gminy, jest tradycja górnictwa naftowego (jedne z pierwszych szybów naftowych znajdowały się terenie wsi Kobylanka i Dominikowice, a do pokładów geologicznych nawiązuje toponomastyka - wieś Ropica Polska, rzeka Ropa). Takim nawiązaniem do tej tradycji w herbie gminy są złote płomienie, którymi zionie pół-lew. Jest to równocześnie odniesienie do szlacheckiego herbu Zadora rodziny Karwacjanów - Gorlickich, fundatorów i wieloletnich właścicieli Gorlic, jednej z najbardziej zasłużonych rodzin szlacheckich w dziejach miasta (zob. S. Kuraś, Osadnictwo i zagadnienia wiejskie w Gorlickiem do połowy XVI w., w: Nad rzeką Ropą. Szkice historyczne, pod red. Z. Żarneckiej, Kraków 1968, s. 80-81). Nawiązuje do tego herbu również herb powiatu gorlickiego (z identyczną odmianą barwy na srebrną oraz udostojnieniem poprzez ukoronowanej głowy lwa), gdzie został on połączony z głową srebrnego Orła (w polu czerwonym). Herb gminy wchodzi więc w pewną subtelną relację z herbem szerszej wspólnoty samorządowej jaką jest powiat (zob. W. Drelicharz, Z. Piech, Dawne i nowe herby Małopolski, oprać. graf. B. Widłak, Kraków 2004, s. 122-129).

Bardzo ważne jest także to, iż gmina wiejska Gorlice leży w bezpośrednim sąsiedztwie gminy miejskiej Gorlice, z którą łączy ją także wspólnota nazwy. Owo sąsiedztwo to też część tradycji historycznej gminy i trzeba to jakoś zaznaczyć w herbie gminy. Najlepszym rozwiązaniem jest wprowadzenie do herbu gminy wiejskiej jakiegoś odniesienia do herbu miasta. Miasto Gorlice posługuje się obecnie herbem przedstawiającym w polu błękitnym wspiętego złotego lwa trzymającego w łapach klucze. Takim bezpośrednim nawiązaniem w herbie gminy wiejskiej Gorlice jest motyw srebrnego pół-lwa.

Trzeba wyraźnie powiedzieć jedno: herb, który będzie przedstawiał część lwa nie będzie już herbem gminy miejskiej, lecz nowym znakiem, odnoszącym się do sąsiadującej z miastem Gorlicami gminy wiejskiej. Herb gminy Gorlice jest całkowicie inny niż herb miasta Gorlice, ale równocześnie ma w sobie „coś" z tego herbu. Nowy herb samorządowy ma bowiem nie tylko wyróżniać posługującą się nim wspólnotę terytorialną, ale również powinien wpisywać się w istniejący już pejzaż heraldyczny, w kulturową ikonosferę.

Co więcej, niespodziewanej wskazówki do takiego właśnie sposobu utworzenia herbu gminy Gorlice dostarcza tradycja sfragistyczna miasta Gorlice. Otóż, na najstarszych znanych pieczęciach miejskich Gorlic występuje raz tylna połowa lwa (XVI w.), to znowu przednia (XVII w.; zob. W. Wittyg, Pieczęcie miast dawnej Polski, Kraków-Warszawa 1905-1914, s. 77-78), wreszcie zaś pojawia się prawie cały lew, ale bez ogona (XVIII w.; zob. F. Kiryk, Z dziejów miast zachodniej części ziemi bieckiej do r. 1520, w: Nad rzeką Ropą. Szkice historyczne, pod red. Z. Żarneckiej, Kraków 1968, s. 141-142). Widoczny jest na tych pieczęciach z jednej strony brak stabilności godła napieczętnego (a co za tym idzie zapewne i heraldycznego) miasta, pozostający zresztą zapewne w pewnym związku z posługiwaniem się pieczęciami przez różne organy władz miejskich (zob. H. Seroka, Herby miast małopolskich do końca XVIII wieku, Warszawa 2002, s. 196-197), z drugiej natomiast stałe odwoływanie się nie do całości lecz do jakiejś części lwa. Cały lew pojawia się w Gorlicach dopiero na dziewiętnastowiecznych pieczęciach miejskich (poświadczony najwcześniej na pieczęci z 1834 r.; zob. B. Szyposz, O herbie Gorlic dokładniej, „Gazeta Gorlicka", 1990, nr 4, s. 7).

Wprowadzając do herbu gminy wiejskiej motyw pół-lwa tworzymy nowy herb nie przez uszczerbienie już istniejącego herbu, lecz poprzez odwołanie się do staropolskiej gorlickiej tradycji, którą miasto porzuciło. Nawiązaniem do herbu miasta jest także błękitna barwa pola tarczy, natomiast srebrna barwa pól-lwa silnie odróżnia gminę wiejską od gminy miejskiej.

Sięgnięcie po motyw pół-lwa jako głównego przedmiotu heraldycznego tworzącego godło nowego herbu samorządowego ma również ten walor, że uwzględnia również w jakimś stopniu najnowszą tradycję gminy Gorlice. Otóż, gmina ta już od kilku lat posługuje się, wedle terminu prof. S. K. Kuczyńskiego, znakiem herbopodobnym. W praktyce urzędowej Gminy funkcjonuje bowiem pseudo-herb przedstawiający niekształtną tarczę z banderolą z napisem „Gmina Gorlice", przedstawiającą w polu błękitnym złote niwy oraz czarnego pół-lwa (ściślej: uciętego skośnie skrajem tarczy), trzymającego w lewej łapie czarny klucz, zaś w prawej złoty kłos. Chociaż znak ten jest niepoprawny heraldycznie to jednak już w jakimś stopniu tworzy „pejzaż symboliczny" gminy Gorlice i należy do jego najnowszej historii. Wprowadzony obecnie prawdziwy herb samorządowy, który zastąpił ten pseudo-herb, eliminuje jego błędy a równocześnie w dobry sposób z nim koresponduje.

W nowokreowanym znaku dokonano połączenia srebrnego pół-lwa z motywem złotych płomieni oraz uniesionego bojowo miecza, przez co powstał całkowicie nowy, na wskroś oryginalny znak. Dzięki połączeniu różnych motywów powstaje całkowicie nowy herb samorządowy, ale wyjątkowo głęboko zakotwiczony w polskiej kulturze, zgodny z zasadami heraldyki, bliski regułom funkcjonującym w staropolskiej heraldyce miejskiej, wyjątkowo silnie związany z lokalną historią i tradycją heraldyczną a równocześnie na wskroś oryginalny.

Herb, w którym znajdzie się połowa lwa zionącego ogniem z mieczem uniesionym w prawej łapie będzie wyróżniał się wśród herbów innych gmin, nawet tych mających w godle lwa. Powstanie dzięki temu znak indywidualny, dzięki czemu będzie on dobrze spełniał jedną z podstawowych funkcji herbu, jaką jest jednoznaczna identyfikacja jego posiadacza.

W sposób celowy tak przy tym opracowano godło, aby lew nie był mechanicznie przecięty na pół, lecz tworzył ekspresyjną całość. Udało się to osiągnąć dzięki nowoczesnej stylizacji, odpowiadającej potrzebom współczesności i mogącej służyć za wzór dla innych współczesnych herbów samorządowych.

Herb gminy Gorlice może być umieszczany na: fladze gminy, sztandarze gminy, pieczęciach gminy, na odznakach władz gminy, na budynkach będących siedzibami władz gminy (urzędzie gminy), w salach posiedzeń tych władz, budowlach stanowiących własność samorządową, tablicach pamiątkowych fundowanych przez władze gminy, pismach, wizytówkach i okolicznościowych drukach władz gminy, na transparentach umieszczanych przy drodze (tzw. witaczach), wreszcie zaś także na przedmiotach i pismach mieszkańców gminy nie będących osobami urzędowymi, gdy nie służy to celom komercyjnym.

Wykorzystanie herbu do celów komercyjnych, w tym reklamowych wymaga zgody władz gminy.


Flaga gminy Gorlice



Flaga jest to płachta barwionego materiału, z godłem lub (częściej) bez godła herbowego, która może być mocowana do drzewca, bądź zawieszana swobodnie (na lince) na maszcie, a mogąca występować w nieograniczonej ilości egzemplarzy. Tym samym różnica między chorągwią, a flagą jest dosyć wyraźna. Trzeba jednak zaznaczyć, iż we współczesnej weksylologii, czyli wyodrębniającej się z heraldyki nowej nauce zajmującej się badaniem dawnych oraz tworzeniem nowych weksyliów, istnieje tendencja rozszerzenia zakresu semantycznego pojęcia flaga także i na chorągwie oraz weksylia będące połączeniem tradycyjnej chorągwi (czyli weksylium z godłem herbowym) z klasyczną flagą (czyli weksyłium ograniczonym jedynie do barwnych pasów, słupów i skosów materiału).

Flaga gminy Gorlice odwołuje się do tego nurtu współczesnej weksylologii, który przekracza granice między klasyczną flagą i chorągwią, nie odwraca się jednak od nadrzędnej dlań sztuki heraldycznej wiążąc ściśle weksylia z herbem w jeden system znaków. Jest to rozwiązanie najbardziej zasadne zarówno z historycznego, jak i praktycznego punktu widzenia.

We współczesnej polskiej symbolice samorządowej obok podstawowego symbolu jakim jest herb danej wspólnoty terytorialnej powszechnie stosowane są różne rodzaje weksyliów, zwłaszcza flagi i sztandary.

W przypadku kreacji flagi gminy Gorlice punktem wyjścia jest herb tej gminy, gdyż flaga powinna być pochodną barw herbowych.

Flaga gminy Gorlice nawiązuje do barw herbu a jednocześnie zawiera jego wyobrażenie. Jest to tzw. flaga herbowa, zwaną również urzędową.

Dla płata flagi przyjęto podziały pionowe, w liczbie trzech, w barwach herbu, czyli błękitno-białe, z tym że pas środkowy jest dwukrotnie szerszy niż pasy skrajne. Płat flagi ma kształt wydłużonego prostokąta o powszechnie stosowanych w polskiej weksylologii proporcjach szerokości, czyli wysokości (tj. boku, którym flaga jest przymocowana do masztu) do jego długości jak 5 : 8. Taka była proporcja polskiej flagi państwowej za czasów II Rzeczypospolitej, taka też jest i w Polsce współczesnej. Stąd też dla flag samorządowych wszystkich szczebli stosuje się flagi o identycznej proporcji.


Dokładny opis flagi gminy będzie brzmieć:

Flaga gminy Gorlice ma postać płata składającego się z pionowych, równoległych pasów (słupów): błękitnego, białego i błękitnego, o zróżnicowanej szerokości wyrażającej się stosunkiem 1/4 : 2/4 : 1/4. Na środkowym pasie umieszczony jest herb gminy Gorlice. Stosunek szerokości do długości płata flagi wynosi 5 : 8.

Flaga gminy Gorlice powinna dobrze korespondować z flagami innych, pobliskich samorządów, w którymi będzie niewątpliwie w przyszłości wywieszana. Zarówno flaga powiatu gorlickiego, jak i flaga miasta Gorlice są bowiem flagami herbowymi. Flaga powiatu gorlickiego ma (podobnie jak flagi większości powiatów z terenu województwa małopolskiego) postać płata składającego się z trzech poziomych, równoległych pasów: białego, żółtego i czerwonego, o zróżnicowanej szerokości (wyrażającej się stosunkiem 2/5: 1/5: 2/5), z herbem powiatu pośrodku. Z kolei flaga stosowana przez miasto Gorlice przedstawia płat dwudzielny w skos, żółto-błękitny, ze współczesnym herbem miasta oraz z herbem Zadora Karwacjanów.

Flaga gminy Gorlice będzie się różnić od tych flag zarówno barwami, podziałami płata, jaki herbem, co zapewni jej dużą czytelność.

Zasady stosowania flagi gminy

Flagę gminy podnosi się na budynku lub przed budynkiem stanowiącym siedzibę władz gminy albo miejsce ich obrad czy przebywania oraz na budynkach stanowiących własność gminy.

Flaga gminy powinna być stale eksponowana albo poprzez zawieszenie na lince na maszcie umieszczonym na lewo od głównego wejścia do tegoż budynku władz gminy albo na drzewcu osadzonym w tulei zamontowanej na lewo od tegoż wejścia, powyżej drzwi. W razie gdyby flaga ta była zawieszana na wyższej kondygnacji, należy przestrzegać zasady aby w żadnym wypadku nie wisiała ona wyżej niż flaga państwowa czy wojewódzka.

W przypadku wywieszenia na budynku obok siebie flagi państwowej i flagi gminy flaga państwowa powinna wisieć z prawej heraldycznie strony (czyli na lewo od patrzącego). Tak samo należałoby postąpić w przypadku wywieszenia obok siebie flagi gminy i flagi wojewódzkiej (lub powiatowej). W przypadku zawieszania trzech weksyliów: flagi państwowej, flagi wojewódzkiej i flagi gminnej, flaga państwowa jako najważniejsza powinna być umieszczona pośrodku, flaga wojewódzka z prawej a flaga gminy z lewej strony.

W przypadku wywieszania flagi gminy Gorlice obok flagi innej gminy zasadą jest, iż z prawej (tj. ważniejszej) strony powinna wisieć flaga gospodarza. Gdy tych flag będzie trzy flaga gospodarza powinna wisieć pośrodku, gdy zaś będzie ich cztery to powinna ona wisieć jako pierwsza z prawej (heraldycznie) strony. Tak więc inaczej będzie w przypadku zawieszenia tych samych flag na terenie gminy Gorlice a inaczej na terenie innej gminy.

Takie same reguły stosuje się w przypadku wywieszania flag na masztach. Każda flaga winna przy tym być zawieszona na odrębnym maszcie.

Flaga gminy może być również wywieszana w określone dni na lub przed domami mieszkańców gminy. Zasady takiego (tj. pozaurzędowego) jej stosowania wymagają uregulowania przez władze gminy.

Pieczęć gminy Gorlice

Zaakceptowano dla gminy Gorlice pieczęć z samym godłem herbu gminy, tj. z połową wspiętego Lwa z mieczem uniesionym w prawej łapie, ale bez tarczy. Rolę tarczy herbowej przejmuje w tym momencie owalne pole pieczęci. Jest to zgodne z dość częstą w okresie staropolskim praktyką sfragistyczną umieszczania w polu pieczęci jedynie samego godła herbu. Praktyka ta została podtrzymana przez urzędową sfragistykę państwową w okresie II Rzeczypospolitej, przejętą następnie przez PRL i III Rzeczypospolitą - Orzeł (godło państwowe) był i jest umieszczany na pieczęciach z reguły bez tarczy. Za pominięciem tarczy przemawiają też względy natury plastycznej, gdyż pozwala to na zwiększenie wymiarów godła a tym samym większą czytelność pieczęci. Wydaje się więc, iż zarówno względy natury historycznej (tradycja sfragistyczną sięgająca średniowiecza), jak i natury plastycznej pozwalają na powszechne zastosowanie we współczesnej polskiej sfragistyce samorządowej pieczęci z samym godłem.

Dla celów praktycznych zaprojektowane zostały trzy wersje pieczęci, różniące się jedynie brzmieniem legendy: 1) GMINA GORLICE; 2) RADA GMINY GORLICE; 3) WÓJT GMINY GORLICE.

Legenda każdej pieczęci wykonana jest majuskułą i umieszczona w otoku. Legenda rozdzielona jest zawsze dwoma dywizorami w postaci równoramiennego krzyża o lekko rozszerzających się ramionach (tzw. kawalerskiego).


Mapa serwisu
Europejski Fundusz Rolny
© Gmina Gorlice




Opracowanie   BITNET - strony internetowe, prezentacje multimedialne